Podstawowe informacje na temat jedynie słusznej skali N. Skąd się wzięła, kto ją produkuje, jakie są jej odmiany, gdzie można o niej przeczytać, jakie posiada normy, itd. Jednym słowem: wszystko co chcielibyście wiedzieć o skali N, ale boicie się zapytać.

Skala modelarska determinuje nie tylko liniowe (i pochodne) wymiary modeli ale także parę innych cech, takich jak: dokładność odwzorowania szczegółów, sposób oglądania modeli, metody odwzorowania prędkości, a nawet kolorystykę.

Skala 1:160 jest na tyle mała, że ułatwia budowanie dosyć złożonych układów torowych z pominięciem szczegółów modeli. Rozsądne jest więc przyjęcie założenia, że N-ka to rzeczywistość widziana z odległości około 100 m, czyli po zmniejszeniu mniej więcej 0,5 m. Z tej odległości nie są widoczne takie elementy jak np. nity w metalu, czy słoje w drewnie, natomiast nabierają ogromnego znaczenia ogólne proporcje przedmiotów. Stąd ciężka walka N-kowców o wyskalowane podsypki, tory, sprzęgi, sygnalizację, czy punkty świetlne. Reasumując, wydaje się wystarczające, żeby model przygotować tak, aby wyglądał realistycznie z odległości 0,5 m. Oczywiście, można wykonać go znacznie dokładniej, lecz do tego celu wynaleziono inne skale. Przerabianie N-ki na H0 nie wydaje się warte zachodu.

Jak wspomniano powyżej, skala N doskonale nadaje się do realistycznego odwzorowania infrastruktury kolejowej jako całości. Ponieważ w pełni realistycznej długości linii, ani nawet torów stacyjnych, nie da się osiągnąć na makiecie, można posłużyć się pewnym złudzeniem optycznym. Zmniejszając prędkość pociągów pozornie wydłużamy drogę przebiegu. Zmniejszenie o 25% nie powinno zepsuć realizmu. Ponadto tabor będzie mieć mniejsze tendencje do wypadania z toru. Tak więc, obliczając prędkość modelu Vm możemy przyjąć, że Vm=(Vp/160)×75%, gdzie Vp to prędkość pierwowzoru.

Należy wspomnieć o jeszcze jednym niuansie związanym ze skalą, jakim jest perspektywa powietrzna. Polega ona na tym, że tonacja obiektów oddalonych jest bardziej przesunięta w stronę barwy niebieskiej, niż obiektów bilskich. Ponadto obiekty te tracą kontrast, płowieją. Brak uwzglednienia tego efektu w kolorystyce tak małej skali jaką jest N-ka zawsze będzie powodować, że makieta będzie wyglądć nieco cukierkowato.

Skala N, podobnie jak inne skale kolejowe, nie jest jednorodna. Występuje wiele jej odmian i rodzajów, a największe zamieszanie wprowadzają, jak zwykle - Anglosasi. Postanowiłem zebrać w poniższej tabelce możliwie jak najwięcej N-kowych i N-kopodobnych skal.

Jak widać my, N-trakerzy, również możemy poszczycić się wieloma wariantami i dużym stopniem niejasności w naszej skali.

Dzieje zazwyczaj dzielą się na historię i prehistorię. Okres prehistoryczny cechuje się brakiem źródeł pisanych. Istnieją jedynie przekazy ustne, podania, legendy. N-kowa prehistoria to okres, który cechuje się brakiem komercyjnych wytwórców modeli. Historia rozpoczyna się z chwilą uruchomienia produkcji komercyjnej. A oto jedna i druga.

Historia N-ki zaczyna się w latach 60-tych gwałtownym rozwojem skali. Lata 70-te i 80-te są okresem szybkiego zwiększania asortymentu produkowanych modeli, lecz ich jakość pozostawia wiele do życzenia. Dzieje się tak, gdyż do stawki dołącza wielu nowych wytwórców oferujących modele niskiej klasy. W europie to: Roco, Lima, Rivarossi i wyjątkowo kiepska Mehanotehnika (Mehano). W Ameryce działają: Atlas, Bachman, Con-Cor i MRC. Nie ma w tym okresie gwałtownych zmian jakościowych. Przełom przynosi dopiero początek lat 90-tych. Niektórzy wytwórcy kończą produkcję w skali N, inni podnoszą jakość. Pojawiają się też realistycznie wykonane tory modelowe firmy Peco, Shinohara i innych producentów.

Rynek N-ki rozwija się szybko, ale branża przeżywa wzloty i upadki. Na rynku działa coraz więcej firm. Koszt przygotowania produkcji jednego modelu lokomotywy zaczyna przekraczać 1.000.000 DM. Produkowane są setki typów modeli, powoli wyczerpują się wszystkie nisze i branża zaczyna odczuwać zastój i spadek zysków. Odpowiedzią jest gwałtowna promocja kosztownego, cyfrowego systemu sterowania. Czynione są również próby przenoszenia produkcji do krajów o niskich kosztach wytwarzania. Jednak na przełomie tysiącleci sprawy znów nie wyglądają najlepiej.

Krajowi

Bardzo nieliczna grupa wytwórców, oferuje jednak produkty na dobrym poziomie, wykonane niekiedy przy użyciu nowoczesnych technologii. Oto krótkie zestawienie:

Zagraniczni

Wszystkich producentów wymienić nie sposób, chociażby z tego względu, że codziennie powstają (i znikają) nowi. Ponadto, niekiedy nie sposób odróżnić producenta od zaawansowanego hobbysty albo od stowarzyszenia, które w ramach swojej działalności wykonuje jekieś elementy aby podreperować wątłe finanse. Dla potrzeb niniejszej witryny wybrałem kilkudziesięciu producentów (a właściwie marek) posiadających w miarę ustabilizowaną pozycję albo oferujących jakieś interesujące modele lub akcesoria dla skali N.

W zestawieniu przynależność regionalna modeli podawana jest w dymkach nad adresami sieciowymi producentów. Jeżeli producent nie posiada strony WWW wówczas podawany jest jego adres pocztowy w dymku nad odnośnikiem do jego przedstawiciela. Ocenę jakości przedstawiają symbole:
"+" - dobra,
"~" - przeciętna,
"–" - słaba,
"×" - nieznana.